Objawy boreliozy, diagnostyka i leczenie

Objawy ogólne

Podobne do grypowych jak: niewysoka gorączka, ogólne rozbicie, bóle głowy, mięśni, stawów, powiększone węzły chłonne.

Objawy skórne:

Rumień wędrujący

To najczęściej występujący objaw. Jest to zwykle niebolesna, nieswędząca, owalna, czerwona plama, często z przejaśnieniem w środku, rozmiaru co najmniej 5 cm, stopniowo powiększająca się (wędrująca, stąd nazwa).

Czerwona plama z białym środkiem, na przedramieniu

Pojawia się w miejscu wkłucia kleszcza do 30 dni. Występuje u ponad połowy pacjentów. Zwykle zanika samoistnie w ciągu kilku tygodni lub miesięcy co nie oznacza wyleczenia. Rozpoznanie go nie wymaga potwierdzenia boreliozy testami laboratoryjnymi ( ELISA, Western blot ) i decyduje o niezwłocznym wprowadzeniu antybiotykoterapii. W ślinie kleszcza znajduje się około 40 alergenów. Do 48 godzin w miejscu jego wkłucia powstaje odczyn zapalny o średnicy nie większej niż 5 cm, który stopniowo zmniejsza się. Nie jest objawem boreliozy. W 8% przypadków w wyniku rozsiewu krętków z krwią może dochodzić do pojawienia się kilku mniejszych rumieni, które nie mają przejaśnienia w środku.

Chłoniak limfocytarny skóry

Występuje bardzo rzadko, niebolesny, czerwono-siny naciek, w postaci guzka, najczęściej na małżowinie usznej, płatku ucha, brodawce sutkowej, mosznie. Nieleczony może się utrzymywać przez kilka lat.

Przewlekłe, zanikowe zapalenie skóry

Jest objawem późnego stadium choroby. Występuje po roku, nawet do kilku lat od zakażenia. Skóra głównie kończyn dolnych, grzbietowej powierzchni dłoni staje się obrzęknięta, ciastowata, mocno czerwona. Dochodzi do ścieńczenia skóry, żyły powierzchowne ulegają uwidocznieniu

Objawy układu ruchu

To niesymetryczne zapalenia stawów, bóle stawów, zapalenia mięśni, ścięgien. 10% przypadków jest opornych na antybiotykoterapię. W tym przypadku w leczeniu boreliozy mogą znaleźć zastosowanie zióła lub złożone preparaty ziołowe ( np. Borreliaprotect ). Wykazują one m. in. działanie: przeciwkrętkowe, przeciwzapalne, przeciwbólowe, immunostymulujące.

Objawy naczyniowo-kardiologiczne

To zaburzenia rytmu serca, blok przedsionkowo-komorowy, skoki ciśnienia, zapalenia mięśnia sercowego, zapalenia naczyń.

Objawy okulistyczne

Zapalenie nerwu wzrokowego, spojówek, naczyniówki, tęczówki, ciałka rzęskowego, rogówki.

Objawy neurologiczne

Zapalenie korzonków nerwowych z towarzyszącym silnym bólem, ustępujące po zastosowaniu antybiotyku, porażenie nerwu twarzowego, rzadko zmiany zapalne w mózgu, rdzeniu, podwójne widzenie, drętwienie policzka, zaburzenia czucia, cierpnięcie, bóle twarzy, asymetria twarzy, utrata słuchu, zawroty głowy, zaburzenia pamięci i koncentracji, snu, depresja, drażliwość, problem z przełykaniem pokarmu, bezgłos, osłabienie mięśni szyi, języka, karku, brzucha, kończyn dolnych, bóle głowy, mięśni, zębów.

Inne objawy

Poty, wahania glikemii, wypadanie włosów.

Testy diagnostyczne

Po zauważeniu objawów boreliozy, w celu potwierdzenia jej obecności stosuje się testy diagnostyczne. Bezzasadne jest wykonywanie testów u osób bez objawów.

Serologiczne

Wykrywają we krwi chorego przeciwciała, białka obronne powstałe na skutek wykrycia ciała obcego bakterii. Zalecana jest dwuetapowa diagnostyka laboratoryjna. W pierwszej kolejności wykonuje się test ELISA, a wyniki dodatnie i wątpliwe potwierdza się testem Western blot.

ELISA

Zadaniem testu ELISA jest wydanie wyniku prawdziwie negatywnego, co pozwoliłoby u takiej osoby nie stosować już dalszej diagnostyki laboratoryjnej. Ujemny wynik nie wyklucza całkowicie obecności przeciwciał, mówi jedynie, że ich poziom jest bardzo niski. Test ELISA wykrywa przeciwciała powstałe na skutek kontaktu z krętkami boreliozy, ale również: w zakażeniach bakteryjnych (Treponema pallidum, Treponema denticola, Helicobacter pylori, Leptospira), w zakażeniach wirusowych (Herpesviridae, Epsteina-Barra), w chorobach autoimmunizacyjnych (reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń układowy). Dlatego też wynik pozytywny testu ELISA wskazuje jedynie na podejrzenie boreliozy, Należy go potwierdzić dokładniejszym testem Western blot.

Western blot

W teście Western blot wynik pozytywny oznacza boreliozę, negatywny nie wyklucza jej całkowicie. Wykrywa tylko wolne przeciwciała ( niezwiązane z bakterią w kompleks ). W przypadku ich braku daje wyniki fałszywie negatywne. Dlatego też, warto go powtarzać co kilka tygodni, aby trafić na moment obecności wolnych przeciwciał we krwi. Nie powinno się go wykonywać z pominięciem testu ELISA. Dodatni wynik badań serologicznych, bez objawów klinicznych, nie ma wartości diagnostycznej. We wczesnym etapie infekcji występuje okno serologiczne. Przeciwciała wtedy są niewykrywalne przez testy pomimo trwającego zakażenia. IgM wytwarzane są po około 2 tygodniach, mogą utrzymywać się nawet do 2 lat. Przeciwciała IgG pojawiają się po 3 – 6 tygodniach, utrzymują się latami, najwyższą wartość osiągają między 4 – 6 miesiącem.

PCR

PCR poszukuje fragmentów materiału genetycznego bakterii we krwi, moczu, tkankach chorego, a także w samym kleszczu. W przeciwieństwie do testów serologicznych, można go wykonać zaraz po ugryzieniu kleszcza, oraz w trakcie trwania antybiotykoterpii. Ograniczeniem jest to, że bakteria ucieka z płynów ustrojowych do tkanek, trudno pobrać właściwy materiał do badania wyniki fałszywie dodatnie dają martwe krętki.

Pozostałe testy:

hodowla bakterii, badanie materiału pod mikroskopem, oznaczenie stężenia chemokiny odpowiedzialnej za migrację limfocytów B do ognisk lokalizacji bakterii, ocena antygenów krętka w moczu, izolowanie form przetrwalnikowych, oznaczanie subpopulacji limfocytów o fenotypie CD57+/CD3, test transformacji limfocytów oceniający wczesną odpowiedź komórkową na infekcje.

Nie ma obecnie testu, którym można mierzyć postęp leczenia lub stwierdzić wyleczenie.

Nie należy leczyć dodatnich wyników badań serologicznych, którym nie towarzyszą objawy kliniczne.

Ujemny wynik testów po 8 tygodniach trwania objawów wyklucza podejrzenie zarażenia boreliozą i należy rozważyć możliwość występowanie innych chorób.

Leczenie boreliozy

IDSA

Leczenie boreliozy polega na antybiotykoterapii trwającej zwykle około miesiąca, którą należy rozpocząć niezwłocznie po zdiagnozowaniu. U około 5 % chorych występuje tzw. zespół poboreliozowy. Są to objawy subiektywne, utrzymujące się ponad 6 miesięcy po przebytym leczeniu. Takie jak: bóle głowy, zaburzenia uwagi, pamięci, zmęczenie, bóle mięśniowe, stawowe, zaburzenia snu, depresja, bóle nóg, mrowienie kończyn, drętwienie w obrębie twarzy. Występowanie tego zespołu tłumaczy się: uszkodzeniami narządowymi, powikłaniami autoimmunizacyjnymi, zaburzeniami psychicznymi. Nie ma dowodów skuteczności wielomiesięcznej, powtarzanej antybiotykoterapii tego samego epizodu boreliozy.

ILADS

W opozycji do takiego stanowiska prezentowanego przez większość towarzystw naukowych ( WHO, IDSA, EUCLAB, Polskie Towarzystwo Epidemiologów i Lekarzy chorób zakaźnych ) stoi towarzystwo naukowe ILADS. Proponuje własne rekomendacje diagnostyczne i lecznicze. Przedstawiciele ILADS twierdzą, że zakażenie boreliozą jest trudne do wyleczenia standardową terapią antybiotykową. Dowodem są chorzy z przewlekłymi dolegliwościami, po standardowym leczeniu, będące wynikiem trwającego zakażenia. Kwestionują występowanie zespołu poboreliozowego. W związku z czym zalecają dobieraną indywidualnie, długotrwałą antybiotykoterapię połączoną z niszczeniem form przetrwalnikowych ( cyst ) metronidazolem lub tinidazolem. Czas terapii ustalany jest na postawie odpowiedzi klinicznej, aż do ustąpienia objawów klinicznych. Według ILADS, ze względu na brak jednoznacznych testów diagnostycznych, w niektórych przypadkach wynik negatywny testów nie powinien wykluczać leczenia. Ponieważ może to zapobiec powstaniu postaci przewlekłej.

Czym leczyć boreliozę poza antybiotykami

W przypadkach antybiotykooporności, w leczeniu boreliozy mogą znaleźć zastosowanie zioła lub złożone preparaty ziołowe ( np. Borreliaprotect ). Wykazują one m. in. działanie: przeciwkrętkowe, przeciwzapalne, przeciwbólowe, immunostymulujące. Niewłaściwe jest stosowanie profilaktycznie antybiotyków w przypadku pojedynczego ukłucia. Ale nie ma do tego przeciwwskazań w przypadku ziół i złożonych preparatów ziołowych ( np. Borreliaprotect ).

Sprytny krętek

W odpowiedzi na niekorzystne warunki środowiska , krętek może ulegać transformacji z formy spiralnej do przetrwalnikowej, bez ściany komórkowej. Następuje zmiana antygenów powierzchniowych co pozwala na uniknięcie rozpoznania przez komórki układu odpornościowego gospodarza oraz wytworzenie odporności na niektóre antybiotyki. Krętki potrafią wykorzystywać komórki układu odpornościowego gospodarza do ukrycia się przed atakiem układu immunologicznego, otaczając się ich błoną komórkową. Ślina kleszcza zawiera składniki zmniejszające miejscową reakcję zapalną.

Środki ostrożności

Przewlekła antybiotykoterapia często jest przyczyną powstawania grzybic. Należy uzupełniać florę bakteryjną przyjmując probiotyki oraz stosować odpowiednią dietę, ograniczającą węglowodany, owoce, skrobię, soki, produkty drożdżowe będące pożywką dla grzybów. Dzieciom i kobietom ciężarnym nie wolno podawać doksycykliny. Antybiotyki makrolidowe i cefalosporyny I generacji są bezskuteczne w przypadku boreliozy.

Nawet po skutecznym leczeniu boreliozy, pzeciwciała mogą się utrzymywać w organiźmie przez lata. Zatem ich poziom nie może służyć do oceny skuteczności leczenia i tylko obecność objawów wskazuje na potrzebę dalszego leczenia. Wzrost ilości przeciwciał po leczeniu nie świadczy o nieskuteczności terapii. Obniżenie ilości przeciwciał nie jest dowodem na jej skuteczność. Czyli poziom przeciwciał nie odzwierciedla aktywności choroby.

W internecie rozprzestrzenianych jest wiele informacji na temat terapii leczenia boreliozy metodami nie popartymi badaniami naukowymi.

Nie istnieje szczepionka przeciwko boreliozie.